آرایه های ادبی بیان تشبیه مجاز استعاره وتشخیص کنایه وتشبیه

آرایه های ادبی بیان تشبیه مجاز استعاره وتشخیص کنایه وتشبیه

بخشی از متن:

توضیحات:

دانلود فایلPDF

فنون ادبی

آرایه های ادبی بیان:

تشبیه مجاز استعاره وتشخیص

کنایه وتشبیه

باکیفیت آماده پرینت

تعدادصفحات :96

 تشبیه

به این جمله توجه کنید: «چهرهمحبوب مانند ماه زیباست.» ما در این جمله صفت «زیبایی» «چهره محبوب» را با استفادهاز کلمه «مانند» به «ماه» تشبیه کرده ایم. تشبیه یکی از آرایه های ادبی معنوی استو همانندی میان دو چیز را بیان می کند. ساختمان تشبیه از چهار بخش تشکیل شده است:مُشَّبَه و مُشَّبَهٌ به، وجه شَبَه و اَداتِ تشبیه.

مشبه کسی یا چیزی است که می خواهیمآن را مانند کنیم.

مشبه به نیز چیزی است که مشبهرا به آن تشبیه می کنیم.

ادات تشبیه واژه پیوند دهنده میانمشبه و مشبه به است.

وجه شبه نیز ویژگی یا ویژگی هاییاست که مشبه و مشبه به در آن ها به هم شباهت دارند.

دو رکن اصلی تشبیه «مشبه» و«مشبه به» هستند که بدون آن ها تشبیه رخ نمی دهد. مجموع این دو را «طرفین تشبیه» می نامند.

توجه کنید که دو چیز نمی تواننداز همه جهات شبیه هم باشند و مشبه و مشبه به نیز در صفت یا صفت هایی خاص به همشباهت دارند. این صفت یا صفات همان «وجه شبه» هستند. البته، این شباهت می تواندظاهری و واقعی باشد یا شاعر آن را در خیال خود ساخته باشد. وجه شبه حتماً باید بینطرفین تشبیه وجود داشته باشد، زیرا اگر شباهتی وجود نداشته باشد، تشبیه بی معنیخواهد بود. نکته دیگه این است که وجه شبه باید یک ویژگی برجسته باشد تا زیبایی هنریقابل توجهی داشته باشد.

در مصراع دوم بیت زیر از حافظ،«قد و بالای دوست» مشبه، «صنوبر» مشبه به و «چون» ادات تشبیه است. حافظ قدر و بالایدوست را از جهت بلندی به صنوبر تشبیه کرده که همان وجه شبه است و در بیت نیامدهاست.

دل صنوبریم همچو بید لرزان است

ز حسرت قد و بالای چون صنوبردوست

استعاره

استعاره در لغت به معنی عاریتگرفتن است و استعمال کلمه ای در غیر معنی حقیقی خودش به منظور تشبیه. در واقع، می توانچنین گفت که استعاره همان تشبیه است که در آن، یکی از طرفین تشبیه (مشبه و مشبه به)حذف شده است. به عبارت بهتر، در استعاره کلمه ای را به جای کلمه ای دیگر قرار می دهیمبه این شرط که مشابهت داشته باشند. یکی از دلایل استفاده از استعاره، تکراری شدنتشبیهات مختلف و رایج آن بین عامه مردم است.

استعاره مصرحه

واژه «مصرّحه» مونث مصرح به معنیتصریح شده و روشن و آشکار و بی پرده است. در استعاره مصرحه مشبه حذف می شود و بهجای آن مشبه به قرار می گیرد. بیت زیر از حافظ را در نظر بگیرید:

بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایه باندارد

بهار عارضش خطی به خون ارغواندارد

در مصراع اول بیت بالا سه کلمه«بت»، «گل» و «سنبل» استعاره مصرحه هستند. شاعر معشوق را به بت تشبیه کرده که پرستیدنیاست. چهره معشوق را از نظر زیبایی به گل تشبیه کرده و موی معشوق را به سنبل تشبیهکرده که مانند سایه بانی روی صورت قرار گرفته است. بنابراین، با توجه به اینکه مشبهحذف شده، بت استعاره مصرحه از معشوق، گل استعاره مصرحه از چهره معشوق و سنبلاستعاره مصرحه از زلف یار است.

استعاره مکنیه

واژه «مکنیه» مومث مکنی و بهمعنی کنیه داده شده است؛ دقیقاً برعکس معنی واژه مصرح. همان طور که حدس زده اید،در استعاره مکنیه، برعکس استعاره مصرحه، مشبه به حذف می شود. اما نکته ای اینجاوجود دارد و آن این است که در استعاره مکنیه قرینه ای برای مشخص کردن مشبه وجوددارد. عطار در تذکره الاولیا در ذکر بایزید بسطامی چنین می نویسد:

... و گفت: به صحرا شدم عشق باریدهبود و زمین تر شده بود. چنان که پای مرد به گلزار فرو شود، پای من به عشق فرو می شد.

همان طور که می بینیم، عشق بهباران تشبیه شده و خود مشبه به که باران باشد، نیامده است. بنابراین، استعاره مکنیهداریم.

مجاز

مَجاز در لغت به معنی راه گذر وگذشتن است و در اصطلاح ادبی استعمال کلمه ای در غیر معنی حقیقی خود است که از جهتیمناسبت با معنی اصلی داشته باشد. در واقع، مجاز در برابر حقیقت قرار می گیرد.بنابراین، می توانیم چنین بگوییم که هرگاه کلمه ای را در معنا به جای کلمه دیگریبیاوریم، صنعت مجاز به کار برده ایم.

دقت کنید که نمی توانیم هر کلمه ایرا جایگزین کلمه ای دیگر کنیم و بگوییم مجاز است. باید رابطه ای وجود داشته باشدکه این جایگزینی را توجیه کند. به این رابطه در اصطلاح ادبی «علاقه مجاز» می گوییم.ادبا علاقه های مجاز را در دسته های مختلفی بیان کرده اند که در ادامه، به برخی ازآن ها اشاره می کنیم:

مجاز به علاقه جزئیه

در این مجاز جزئی از یک شئ بهجای کل آن به کار می رود. مثلاً وقتی می گوییم «سرتان سلامت»، جزئی از بدن را به جای کل آن به استعمال کرده ایم و می گوییم سر مجاز از بدن است به علاقه جزء به کل یاعلاقه جزئیه. در بیت زیر از نظامی، بیت مجاز از شعر به علاقه جزء به کل است:

فروش با سایت لوکس فایل